کسانیکه با پول یا ارزهای متعدد معامله میکنند .
الف ) اگر هر یک کاملا مستقل باشد درخمس هم هر یک مستقلا محاسبه می شود
ب) اگر معاملات مخلوط باشد برای محاسبه خمس باید همه اموال خود را بر اساس یک ارز و یا پول محاسبه نموده و خمس سود خالص را با احتساب تورم آن پول یا ارز بدهند .
الف ) اگر برای موونه از سرمایه مصرف کرد و یا قرض کرد در صورتی که سرمایه را جبران کند و یا قرض را بدهد مانعی ندارد .
ب ) بدون جبران نمیتواند به مقداری که قرض کرده و یا مصرف کرده ؛ کسر کند
الف ) ظاهرا خمس به اموال کودک و افراد غیر مکلف تعلق نمی گیرد .
ب ) بر فرض تعلق ولی باید بدهد
ج ) اگر ولی خمس را داد و بعد کودک مقلد کسی شد که خمس را لازم نمی داند ، پدر ضامن است .
الف ) حقوق معوقه از در امد زمان تحویل محسوب شده و تا دریافت حقوق بعدی می تواند مصرف موونه شود .
ب ) کسی که منزل و یا باغ و یا خودش را اجاره دهد و پول اجاره را یکجا بگیرد تا زمان کسب جدید می تواند حق دارد این مال را صرف زندگی خود کند و خمس ندارد .
اموالی که از فرد تلف می شود ا گر موونه باشد و فرد آن را جایگزین کند در واقع عوائد او صرف موونه شده و خمس ندارد و اگر جایگزین نکند باید تخمیس شود و چیزی کسر نمی شود .
الف ) تغییر سال خمسی برای کسانی که در آمد تدریجی ندارند ؛ تابع حصول در آمد جدید است و با تحقق ربح جدید مبدا جدید خمسی ایجاد می شود .
ب ) کسانی که در آمد تدریجی دارند تا قبل از گذشت یک سال از حساب قبلی هر وقت خواستند می توانند خمس دارد و سال جدیدی را آغاز کنند .
ج ) با گذشت یک سال از محاسبه خمس سابق ندادن و به تاخیر انداختن خمس موجب ضمان و البته تحقق سال جدید می شود .
الف ) اگر کسی که مال التجاره را نسیه بخرد خمس به او تعلق نمی گیرد .
ب ) در این فرض اگر کالا افزایش قیمت پیدا کند و عمدا نفروشد باید خمس مبلغ افزوده شده را بدهد
ج ) اگر کسی مال التجاره را نقد بخرد علی ای حال باید خمس پول و یا کالای خریداری شده را بدهد
الف ) اگر کسی با پولی که خمس به آن تعلق گرفته بدون اینکه خمس بدهد سرمایه تهیه کند . یک پنجم سرمایه ملک اربا ب خمس است .
ب ) اگر بلافاصله متنبه شود و بخواهد خمس بدهد باید خمس سرمایه موجود را بدهد .
ج ) اگر بعد از مدتی متنبه شود باید خمس سرمایه موجود و نماآت آن را بدهد .
د) اگر سرمایه تلف شود آن فرد ضامن سرمایه و منافع احتمالی ان است مثل مال مغصوب .
الف ) اگر کسی با پول متعلق خمس بدون دادن خمس سرمایه تهیه کرده است باید خمس سرمایه را به قیمت فعلی بدهد.
ب ) آگر سرمایه تلف شده باشد باید خمس قیمت آن را در سر سال خمسی بدهد.
ج ) خمس پول پرداخت شده هم باید پراخت شود .
د ) در اداء دیون از حمله خمس باید تورم لحاظ شود .
الف ) کفارات از دیون متوفی محسوب نمی شود .
ب ) اگر هم دین باشد لازم نیست از اصل مال متوفی پرداخت شود .
انگور اگر کشمش بشود زکات دارد و لو در جایی آن را کشمش نکنند اما اگر کشمش نشود اصلا زکات ندارد .
کسی که کالا را به بیع سلف می فروشد .
الف ) اگر کالا را دارد باید خمس پول باقیمانده از ثمن را در سر سال خمسی تخمیس کند .
ب ) اگر کالا موجود نباشد باید خمس پول را منهای پول تهیه کالا بپردازد .
اگر کسی هدیه داد و در سال بعد پس گرفت باید بلافاصله خمس را را بدهد.
الف ) اگر مقداری به مال زکوی اضافه شود و به مقدار نصاب دوم نرسد ؛ مال اضافه شده زکات ندارد .
ب ) اگر مقداری اضافه شود که به حد نصاب دوم برسد . سال زکات از زمان اضافه شدن و به حد نصاب دوم رسیدن محاسبه می شود
الف ) با وجود شرائط تعلق زکات در انعام و نقدین هر سال زکات تکرار می شود .
ب ) اگر تنها به حد نصاب داشته باشد . سال دوم زکات تکرار نمی شود .
ج ) اگر بیش از حد نصاب داشته باشد تا وقتی تکرار می شود که نصاب باقی باشد.
د ) اگر پنجاه گوسفند داشته باشد و سالها زکات نداده باشد تنها یازده گوسفند باید بدهد.
1 _ کسانی که سال خمسی نداشته اند اگر غیر موونه چیزی دارند باید به قیمت فعلی خمس ان را بدهند .
2 _ اگر موونه دارند خمس ندارد .
3 _ آگر میدانند مقداری از اموال آو تلف شده و یا صرف غیر موونه شده باید خمس ان را بدهد.
4 _ در موارد مشکوک با حاکم شرع مصالحه کند
الف ) سرمایه دو قسم است . ثابت و در گردش که اصطلاحا به دومی مال التجاره گفته می شود .
ب ) بر خلاف نظر مشهور سرمایه به مقدار مورد نیاز برای امرار معاش خمس ندارد
ج ) جبران سرمایه حکم موونه را دارد .
د ) تبدیل سرمایه و موونه
ه ) وقتی سرمایه و موونه فروخته می شود و تبدیل به سرمایه و موونه دیگری می شود حکم همان جنس اولیه را دارد
و ) اگر موونه یا سرمایه ای که از ارباح مکاسب تهیه شده ولی خمس به آن تعلق نگرفته است بفروشد . آنچه پول ان است با تسامح جزء در آمد سال جدید واقع می شود.
1 _ انسان مالی که به دست می آرود بعد از مصرف موونه باید تخمیس کند . آنچه صرف موونه شود خمس ندارد
2 _ موونه هر چیزی است که انسان در زندگی متعارف آنها را مصرف می کند و یا از آنها استفاده میکند
3 _ تزئینات و اشیایی که انسان به نحو متعارف در منزل دارد خمس ندارد.
4 _ پول پیش برای اجاره منزل و یا مغازه به مقدار لازم که اگر نباشد اجاره داده نمی شود حکم موونه را دارد .
5 _ پول پیش برای کم کردن مقدار اجاره حکم سرمایه را دارد.
6 _ ماشین و موبایل اگر مطابق شان باشد حکم موونه را دارد .
7 _ هزینه ثبت نام حج و عمره و عتبات هر چند موونه نیست ولی خمس به آن تعلق نمی گیرد
8 _ مخارج تجهیز و دفن میت اگر از اموال خود میت باشد خمس دارد و الا خیر
9 _ کالایی که به صورت دستی و چند تایی خریده می شود و معمولا از همه آن استفاده نمی شود . تمام آن موونه محسوب می شود .
10 _ جمع آوری پول برای ما یحتاج ضروری حکم موونه را دارد
11 _ طلا و زیور الات مناسب شان زن خممس ندارد . و همینطور مقداری که برای عروسی مرد تهیه میکند .
12 _ جمع آوری تمبر و پولهاى مختلف و تزيينات زيادى براى خانه و مغازه مثل تابلو و لوستر و . .. مانعی ندارد و خمس ندارد.
در مورد جنسی که نسیه خریده شده و مقداری از پول ان تا سر سال خمسی پرداخت شده فتوی وجود دارد که باید به نسبت خمس آن پرداخت شود که خالی از اشکال نیست. و اقوی این است که خمس ندارد.
ظاهرا خمس و زکات به اموال کافری که مسلمان شده و در حین اسلام آوردن داشته تعلق نمی گیرد.
الف ) نحوه تعلق خمس به صورت مشاع است
ب ) ادله تحلیل مطلق است و شامل معتقد عاصی هم می شود . لذا خرید و فروش وشراکت و تصرف در اموال کسی که خمس نمی دهد مانعی ندارد.
الف ) زکات به منزله تکلیف محض و یا مشغول الذمه شدن مالک نیست.
ب ) زکات تعلق به عین مال خارجی می گیرد
ج ) این تعلق به نحو اشاعه و یا کلی در معین نیست .
د ) تعلق به منزله الملكية الشأنية دون الفعلية است یعنی نوعی تعلق حق مالی مثل سهم الارث زن از اموال غیر منقول مرد است
ه ) طبق نظر مشهور علی ای حال تصرف در مال زکوی قبل از اداء زکات جائز نیست که محل تامل است .
الف ) آنچه به عنوان مرجوعی به اقایان داده می شود ملک طلق مباح علی ای حال نیست
ب ) آقایان محل مراجعه تنها حق دارند به مقدار متعارف مخارج خود را طبق کار کرد خود برای امام زمان مصرف کنند .
الف ) دستگردان همیشه جائز نیست .
ب ) اگر دستگردان شد لازم نیست خمس به همان فرد یا حتی همان مرجع داده شود و میتوان بدهی دستگردان شده را به مرجع دیگر داد.
ج ) حتی خود مکلف می تواند خمس را جتی بعد از دستگردان کردن به مصارفی که یقین به رضایت امام زمان دارد برساند.
الف ) طبق نظر مشهور انتهای سال خمسی همان روز حصول ربح از سال اینده می باشد.
ب ) در کشور ما ملاک باید سال شمسی باشد
ج ) ظاهرا می توان گفت انتهای زمان محاسبه خمس زمان حصول ربح جدید است برای کسانی که در آمد دفعی دارند .
د ) کسانی که در آمد تدریجی دارند ملاک را سال قرار دهند و اول و انتهای آن ؛ روز اول حصول ربح است
الف ) مالی که فرد به دیگری قرض می دهد قطعا این اقراض جزء موونه این سال فرد نمی باشد واگر کسی در آمد خود راصرف موونه خود نکند یا صرف موونه حرام کند باید خمس آن را بلافاصله بدهد .
ب ) کسی که قرض میگیرد صرف نظر از قرض باید خمس مال خود را بدهد.
1 _ پول پیشی که افراد اجاره نشین برای اجاره نمودن خانه یا مغازه ( تا حد مورد نیاز ) می پردازند جزء موونه است .
2 _ظاهرا وسیله نقلیه و وسیله ارتباطی مثل تلفن و موبایل عرفا جزء ما یحتاج شخص تلقی می شود و موونه است
3_ وجه ثیت نام حج و عمره مخصوصا برای کسانی که تا کنون مشرف نشده اند و یا حج واجب بر عهده آنها است و نرفتن حج یا عمره کسر شان او باشد . و راهی هم برای تشرف جز این نباشد. که می توان گفت خمس ندارد .
4 _ مخارج تجهیز ( دفن و کفن ) میت از موونه خود او نیست و خمس دارد.
5 _ کالایی که معمولا به صورت کلی خریداری می شود و از همه آن وسائل استفاده نمی شود . مثل چند جلد کتاب یا ظروف و وسائل مختلف خانه اگرعرفا در شان باشد و همه آن در معرض استفاده باشند ؛ خمس به آن تعلق نمی گیرد.
6 _ جمع نمودن پول برای خرید ما یحتاج ضروری و موونه خمس ندارد.
7 _ طلا و سکه سرمایه و پس انداز و زیور الات هر یک حکم خود را دارد.
8 _جمع آوری تمبر و پولهاى مختلف و تزيينات زيادى براى خانه مطابق شان خمس ندارد.
9 _ سرمایه به مقدار مورد نیاز خمس ندارد.
10_ جبران سرمایه حکم همان سرمایه را دارد.
11_ چیزی که موونه بوده بعد از خروج و بی نیاز شدن خمس به آن تعلق می گیرد.و جزء در امد سال استغناء محسوب می شود که اگر تا آخر سال جدید صرف موونه شود خمس ندارد و الا باید تخمیس شود.
12 _ کسانی که سال خمسی نداشته اند نسبت به اموال مشکوک لازم به مصالحه نیستند.
13 _ اگر با عین پولی که خمس به آن تعلق گرفته بدون پرداخت خمس آن چیزی را تهیه کند ، حکم همان پول را دارد.
الف ) اگر انسان از چیزی که موونه بوده است واقعا بی نیاز شود باید خمس ان را بدهد.
ب ) فروختن یک وسیله مورد نیاز همیشه به معنی بی نیاز شدن از ان نیست.
ج ) در صدق خمس باید عرفا اذا امکنتهم بعد مونتهم صدق کند .
حق بیمه به هر معنی که باشد حکم مال المصالحه و کسب را دارد و جزء در آمد سال دریافت محسوب می شود . یعنی اگر تا اخر سال خمسی مصرف نشد خمس دارد.
الف ) اصولا رشد قیمت کالا تا وقتی فروخته نشده است عرفا سود محسوب نمی شود ولو در مال التجاره .
ب ) بنا بر این کالا تا وقتی فروخته نشده است خمس ندارد.
ج ) در محاسبه سود و ربح و پرداخت خمس باید بین افزایش قیمت ناشی از تورم و افزایش قیمت ناشی از امور دیگر تفاوت گذاشت.
اینجانب محمد عطایی مسئول پاسخگویی مسائل شرعی بوده و به همین مناسبت برخی مسائل شرعی را بررسی نموده و نتیجه آن را در اینجا منعکس میکنم