بررسی مسائل شرعی

بسم الله الرحمن الرحیم

کسی که بعد از حج از مکه خارج شود و بخواهد مجددا وارد مکه شود ایا باید محرم شود .

شهید ثانی : خاتمة كلّ من دخل مكّة وجب أن يكون محرما، إلّا أن يكون دخوله بعد إحرامه قبل مضيّ شهر. [1]

صاحب جواهر : و كيف كان ففي المتن و القواعد و محكي الجامع وجب ذلك إلا أن يكون دخوله بعد إحرامه قبل مضي شهر قيل اي من عمرته، و لعله لإطلاق ما دل على اعتبار الفصل بشهر بين العمرتين[2]

محقق خویی :  (مسألة 141): تجب العمرة المفردة لمن اراد ان يدخل مكة، فانه لا يجوز الدخول فيها إلا محرما‌ و يستثنى من ذلك من يتكرر منه الدخول و الخروج كالحطاب و الحشاش و نحوها، و كذلك من خرج من مكة بعد اتمامه أعمال الحج أو بعد العمرة المفردة فانه يجوز له العود اليها، من دون احرام قبل مضي الشهر الذي ادى نسكه فيه،[3]

السيّد الگلپايگاني: يستثنىٰ من حرمة الدخول بلا إحرام من يتكرّر دخوله و خروجه كالحطاب و الحشاش و من يدخلها في الشهر الذي أحلّ فيه من إحرامه السابق بعد قضاء نسكه.[4]

وهمینطور آقایان سیستانی و تبریزی و بهجت [5] و شبیری

ظاهرا بحث اصلی و مسلم این است که کسی که در یک ماه عمره مفرده و یا تمتع انجام داده باشد و از مکه خارج شود و بخواهد دومرتبه در همان ماه وارد مکه شود لازم نیست محرم شود و ظاهرا اصل مساله اتفاقی است گرچه برخی به آن تصریح  نکرده اند.

اما سوال این بحث این است که اگر در مواردی بین حج تمتع و عمره تمتع فاصله باشد و فرد عمره تمتع را در ماه ذی القعده انجام داده باشد و در ماه ذی الحجه بعد از حج تمتع از مکه خارج شود و بخواد مجددا به مکه برود آیا می تواند بدون احرام وارد شود یا باید محرما وارد مکه شود .

ظاهرا تمام کسانی که متعرض  مساله شده اند گفته اند لازم نیست مجددا محرم شود ؛ چون همه گفته اند بعد ازانجام  نسک  که شامل نسک حج تمتع و یا حتی حج افراد و قران هم می شود اگر از مکه خارج شد در همان ماه می تواند بدون احرام به مکه باز گردد .

محقق خویی جواز ورود به مکه را در فرض سوال " لکل شهر عمره "  می داند. [6] ولی ظاهرا از " لکل شهر عمره " نمی توان استفاده کرد که اگر در همان ماه دو مرتبه وارد شد نباید محرم شود .

بلکه می توان از روایت دیگر این معنی را اثبات کرد

546- 71- مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ دَخَلَ مَكَّةَ مُتَمَتِّعاً فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ لَمْ يَكُنْ لَهُ أَنْ يَخْرُجَ حَتَّى يَقْضِيَ الْحَجَّ فَإِنْ عَرَضَتْ لَهُ حَاجَةٌ إِلَى عُسْفَانَ أَوْ إِلَى الطَّائِفِ أَوْ إِلَى ذَاتِ عِرْقٍ خَرَجَ مُحْرِماً وَ دَخَلَ مُلَبِّياً بِالْحَجِّ فَلَا يَزَالُ عَلَى إِحْرَامِهِ فَإِنْ رَجَعَ إِلَى‌ مَكَّةَ رَجَعَ مُحْرِماً وَ لَمْ يَقْرَبِ الْبَيْتَ حَتَّى يَخْرُجَ مَعَ النَّاسِ إِلَى مِنًى عَلَى إِحْرَامِهِ وَ إِنْ شَاءَ كَانَ وَجْهُهُ ذَلِكَ إِلَى مِنًى قُلْتُ فَإِنْ جَهِلَ فَخَرَجَ إِلَى الْمَدِينَةِ وَ إِلَى نَحْوِهَا بِغَيْرِ إِحْرَامٍ ثُمَّ رَجَعَ فِي إِبَّانِ الْحَجِّ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ يُرِيدُ الْحَجَّ أَ يَدْخُلُهَا مُحْرِماً أَوْ بِغَيْرِ إِحْرَامٍ فَقَالَ إِنْ رَجَعَ فِي شَهْرِهِ دَخَلَ بِغَيْرِ إِحْرَامٍ وَ إِنْ دَخَلَ فِي غَيْرِ الشَّهْرِ دَخَلَ مُحْرِماً قُلْتُ فَأَيُّ الْإِحْرَامَيْنِ وَ الْمُتْعَتَيْنِ مُتْعَتُهُ الْأُولَى أَوِ الْأَخِيرَةُ قَالَ الْأَخِيرَةُ هِيَ عُمْرَتُهُ وَ هِيَ الْمُحْتَبَسُ بِهَا الَّتِي وُصِلَتْ بِحَجَّتِهِ قُلْتُ فَمَا فَرْقُ بَيْنِ الْمُفْرَدَةِ وَ بَيْنِ عُمْرَةِ الْمُتْعَةِ إِذَا دَخَلَ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ قَالَ أَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ وَ هُوَ يَنْوِي الْعُمْرَةَ ثُمَّ أَحَلَّ مِنْهَا وَ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ دَمٌ وَ لَمْ يَكُنْ مُحْتَبِساً بِهَا لِأَنَّهُ لَا يَكُونُ يَنْوِي الْحَجَّ.[7]

روایت به علت ابراهیم حسن است [8]

در این روایت تصریح شده است که " فَقَالَ إِنْ رَجَعَ فِي شَهْرِهِ دَخَلَ بِغَيْرِ إِحْرَامٍ" لذا اگر درهمان ماه وارد شد دیگر لازم نیست محرم شود .

روایت دوم : 2752 قَالَ الصَّادِقُ ع إِذَا أَرَادَ الْمُتَمَتِّعُ الْخُرُوجَ مِنْ مَكَّةَ إِلَى بَعْضِ‌ الْمَوَاضِعِ فَلَيْسَ لَهُ ذَلِكَ لِأَنَّهُ مُرْتَبِطٌ بِالْحَجِّ حَتَّى يَقْضِيَهُ إِلَّا أَنْ يَعْلَمَ أَنَّهُ لَا يَفُوتُهُ الْحَجُّ فَإِذَا عَلِمَ وَ خَرَجَ وَ عَادَ فِي الشَّهْرِ الَّذِي خَرَجَ فِيهِ دَخَلَ مَكَّةَ مُحِلًّا وَ إِنْ دَخَلَهَا فِي غَيْرِ ذَلِكَ الشَّهْرِ دَخَلَهَا مُحْرِماً . [9]

این روایت که از لحاظ سند مشکل مرسلات صدوق را دارد , تصریح دارد که اگر درهمان ماه وارد شد نیاز به احرام مجدد نیست .

چه به علت این روایات بخواهیم  اصل مساله را قبول کنیم و چه به علت  " لکل شهر عمره " بخواهیم بگوییم ورود مجدد به مکه نیاز به عمره مجدد ندارد مربوط به جایی است که شخص عمره انجام داده باشد و ظاهرا فرقی نمی کند که عمره مفرده باشد یا عمره تمتع  اما  از این ادله استفاده نمی شود که اگر کسی حج انجام داد حال چه حج تمتع و چه حج افراد  و از مکه خارج  شد ؛ برای ورود مجدد نیاز به احرام مجدد نیست .

مگر به این صورت تنقیح مناط شود که برای ورود به مکه احرام لازم نیست بلکه عمره و یا حج لازم است و  کسی که در این ماه عمره و یا حج آنجام داده است می تواند بدون احرام وارد مکه بشود.

البته مرحوم صاحب جواهر دارد " قيل اي من عمرته " که اشعار دارد که قول به فاصله بین دو عمره در فرض سوال ضعیف است .

بنا بر این  طبق نظر مشهور باید گفت کسی که در ماهی حج تمتع انجام داده باشد هر چند عمره تمتع را در ماه ذی القعده انجام داده باشد اگر از مکه خارج شد و بخواهد دو مرتبه وارد شود لازم نیست محرم شود .

محمد عطایی 12/6/98

نتایج

کسی که حج  انجام داده اگر از مکه خارج شد لازم نیست برای ورود مجدد در همان ماه محرم شود .

[1] . مسالك الأفهام إلى تنقيح شرائع الإسلام؛ ج‌2، ص: 270

[2] . جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام؛ ج‌18، ص: 442

[3] . مناسك الحج (للخوئي)، ص: 59‌ . مناسك الحج (للوحيد الخراساني)، ص: 55‌ و مصباح الناسك في شرح المناسك، ج‌1، ص: 229‌ و منهاج الصالحين (للروحاني)، ج‌3، ص: 53‌ و تعاليق مبسوطة على مناسك الحج (للفياض)، ص: 86‌

[4] . آراء المراجع في الحج (بالعربية)؛ ج‌1، ص: 147

[5] . آراء المراجع في الحج (بالعربية)، ج‌1، ص: 147‌

[6] . موسوعة الإمام الخوئي، ج‌28، ص: 165‌

[7] . تهذيب الأحكام، ج‌5، ص: 164‌

[8] . منتهى المطلب في تحقيق المذهب؛ ج‌10، ص: 447 و مدارك الأحكام في شرح عبادات شرائع الإسلام؛ ج‌7، ص: 174 و ملاذ الأخيار في فهم تهذيب الأخبار؛ ج‌7، ص: 495 و كشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحكام؛ ج‌5، ص: 46

[9] . من لا يحضره الفقيه، ج‌2، ص: 379‌