بررسی مسائل شرعی

بسم الله الرحمن الرحیم

اگر ما باشیم و صرفا آیه شریفه سوره نساء زنانی که ازدواج با آنها ممنوع است معین شده است و طبق آیه شریفه ازدواج با بقیه زنان مانعی ندارد.

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَ بَنَاتُكُمْ وَ أَخَوَاتُكُمْ وَ عَمَّاتُكُمْ وَ خَالاَتُكُمْ وَ بَنَاتُ الْأَخِ وَ بَنَاتُ الْأُخْتِ وَ أُمَّهَاتُكُمُ اللاَّتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَ أَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَ أُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَ رَبَائِبُكُمُ اللاَّتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللاَّتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَ حَلاَئِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلاَبِكُمْ وَ أَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُوراً رَحِيماً ﴿23﴾ وَ الْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ أُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذٰلِكُ.[1]

لذا طبق ایه شریفه مادر و دختر و خواهر و عمه و خاله و دختر برادر و دختر خواهر و مادر  ر ضاهی و خواهر رضاعی و مادر زن و همسر فرزند نسبی حرام هستند همانطور که جمع بین دو خواهر و زنان شوهر دار نیز حرام هستند و بقیه زنان حلال هستند .

لذا ادعا شده طبق آیه شریفه تنها مادر رضاعی و خواهر رضاعی محرم هستند و بقیه محرم نیستند و ازدواج با انها مانعی ندارد.

اما فقهاء این مساله را تعمیم داده و تقریبا به همه بستگان رضاعی سرایت داده اند.

 و جوابه: أنّ انتشار التحريم إلى الفحل و توابعه جاء من قبل الأخبار و إن لم تدلّ الآية عليه، [2]

شهید ثانی : و يحرم بالرضاع ما يحرم بالنسب‌ فأمك من الرضاعة هي كل امرأة أرضعتك أو رجع نسب من أرضعتك أو صاحب اللبن إليها- أو أرضعت من يرجع نسبك إليه من ذكر أو أنثى و إن علا كمرضعة أحد أبويك أو أجدادك أو جداتك و أختها خالتك من الرضاعة- و أخوها خالك و أبوها جدك كما أن ابن مرضعتك أخ و بنتها أخت- إلى آخر أحكام النسب- ‌[3]

یعنی به سبب رضاع و شیر دادن تمام اموری که از باب نسب حرام می شود حرام می شود .

مادر رضاعی تو هر زنی است که به تو شیر داده است یا نسب آن زن یا شوهر آن زن به او می رسد یا به یک نفر که نسب تو ( چه مذکر و چه مونث ) بالاخره به او می رسد شیر دهد ، مثل زنی که پدر تو یا مادر تو و یا پدر بزرگ و مادر بزرگ تو را شیر دهد و خواهر زن شیرده خاله رضاعی تو می شود و برادر ان زن دایی تو می شود و پدر آن زن جد رضاعی تو می شود همانطور که پسر آن زن برادر تو دختر آن زن خواهر تو می شود  تا اخر احکام نسب .

 اما روایاتی که به آن تمسک شده است .

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ وَ ابْنِ سِنَانٍ [4]عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِي امْرَأَةٍ أَرْضَعَتِ ابْنَ جَارِيَتِهَا قَالَ تُعْتِقُهُ.[5]

مجلسی روایت را حسن دانسته [6] و برخی صحیح دانسته اند [7]

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ[8] عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ[9] عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ[10] قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّا يَمْلِكُ الرَّجُلُ مِنْ ذَوِي قَرَابَتِهِ قَالَ لَا يَمْلِكُ وَالِدَهُ وَ لَا وَالِدَتَهُ وَ لَا أُخْتَهُ وَ لَا ابْنَةَ أَخِيهِ وَ لَا ابْنَةَ أُخْتِهِ وَ لَا عَمَّتَهُ وَ لَا خَالَتَهُ وَ يَمْلِكُ مَا سِوَى ذَلِكَ مِنَ الرِّجَالِ مِنْ ذَوِي قَرَابَتِهِ وَ لَا يَمْلِكُ أُمَّهُ مِنَ الرَّضَاعَةِ.[11]

روایت صحیح است [12]

3 - مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ[13] عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ [14]عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنِ الْعَبْدِ الصَّالِحِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَرْضَعَتْ أُمِّي جَارِيَةً بِلَبَنِي قَالَ هِيَ أُخْتُكَ مِنَ الرَّضَاعِ قَالَ فَقُلْتُ فَتَحِلُّ لِأَخِي مِنْ أُمِّي لَمْ تُرْضِعْهَا بِلَبَنِهِ يَعْنِي لَيْسَ بِهَذَا الْبَطْنِ وَ لَكِنْ بِبَطْنٍ آخَرَ قَالَ وَ الْفَحْلُ وَاحِدٌ قُلْتُ نَعَمْ هِيَ أُخْتِي لِأَبِي وَ أُمِّي قَالَ اللَّبَنُ لِلْفَحْلِ صَارَ أَبُوكَ أَبَاهَا وَ أُمُّكَ أُمَّهَا.[15]

 مجلسی می نویسد مجهول كالصحيح[16] و برخی گفته اند صحیح است[17] و ظاهرا روایت صحیح است و معلوم نیست وجه اینکه مجلسی مجهول دانسته چیست .

8- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ[18] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ فَجَرَ بِامْرَأَةٍ أَ يَتَزَوَّجُ أُمَّهَا مِنَ الرَّضَاعَةِ أَوِ ابْنَتَهَا قَالَ لَا.[19]

روایت صحیح است[20]

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع ثَمَانِيَةٌ لَا تَحِلُّ مُنَاكَحَتُهُمْ أَمَتُكَ أُمُّهَا أَمَتُكَ أَوْ أُخْتُهَا أَمَتُكَ وَ أَمَتُكَ وَ هِيَ عَمَّتُكَ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَ أَمَتُكَ وَ هِيَ خَالَتُكَ مِنَ الرَّضَاعَةِ أَمَتُكَ وَ هِيَ أَرْضَعَتْكَ أَمَتُكَ وَ قَدْ وُطِئَتْ حَتَّى تَسْتَبْرِئَهَا بِحَيْضَةٍ أَمَتُكَ وَ هِيَ حُبْلَى مِنْ غَيْرِكَ أَمَتُكَ وَ هِيَ عَلَى سَوْمٍ أَمَتُكَ وَ لَهَا زَوْجٌ.[21]

روایت ضعیف است [22]

1332- 40 وَ- عَنْهُ عَنِ السِّنْدِيِّ بْنِ الرَّبِيعِ[23] عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى[24] عَنْ أَبِي الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ قُلْتُ لَهُ إِنَّ أَخِي تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَأَوْلَدَهَا فَانْطَلَقَتْ امْرَأَةُ أَخِي فَأَرْضَعَتْ جَارِيَةً مِنْ عُرْضِ النَّاسِ فَيَحِلُّ لِي أَنْ أَتَزَوَّجَ تِلْكَ الْجَارِيَةَ الَّتِي أَرْضَعَتْهَا امْرَأَةُ أَخِي قَالَ لَا إِنَّهُ يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا يَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ.[25]

 روایت مجهول است [26] ظاهرا مشکل از السندی است که توثیق نشده است . ولی اقای زنجانی روایت را تصحیح نموده است .

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ [27]عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ[28] عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا يَحْرُمُ مِنَ الْقَرَابَةِ.[29]

 به علت ابراهیم برخی روایت را حسنه [30]و برخی صحیحه دانسته اند [31]

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ[32] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ[33] عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ الْكِنَانِيِّ [34]عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الرَّضَاعِ فَقَالَ يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا يَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ.[35]

مجلسی روایت را مجهول می داند.[36] اما محدث بحرانی صحیح می داند.[37] و ظاهرا اختلاف به علت ابن فضیل است که علاوه براینکه توثیق نشده  گفته شده غالی هم هست .

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ[38] عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ [39]عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا يَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ.[40]

سند روایت خوب است هر چند برخی به علت سهل اشکال کرده اند و دلالت حدیث هم روشن است

4- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع عَرَضْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص ابْنَةَ حَمْزَةَ فَقَالَ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعِ.[41]

 روایت مرسله است و از لحاظ دلالت بیان می کند که حضرت رسول با دختر حضرت حمزه ازدواج نکرد چون حمزه برادر رضاعی او بود .

10- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا يَصْلُحُ لِلْمَرْأَةِ أَنْ يَنْكِحَهَا عَمُّهَا وَ لَا خَالُهَا مِنَ الرَّضَاعَةِ.[42]

روایت با صحت سند بیان میکند که انسان نمی تواند با عمه و خاله رضاعی خود ازدواج کند.

- عَنْهُ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ وَ أَنَا حَاضِرٌ- عَنِ امْرَأَةٍ أَرْضَعَتْ غُلَاماً مَمْلُوكاً لَهَا مِنْ لَبَنِهَا حَتَّى فَطَمَتْهُ هَلْ لَهَا أَنْ تَبِيعَهُ قَالَ فَقَالَ لَا هُوَ ابْنُهَا مِنَ الرَّضَاعَةِ حَرُمَ عَلَيْهَا بَيْعُهُ وَ أَكْلُ ثَمَنِهِ قَالَ ثُمَّ قَالَ أَ لَيْسَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا يَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ.[43]

روایت مرسله است اما از لحاظ دلالت بیان می کند که اگر زنی به کودکی شیر دهد آن کودک فرزند زن می شود و فروش آن برای زن همانطور که فروش فرزند خودش حرام است ، حرام است .

 ظاهرا از مجموع روایات هر چند برخی از سند خوبی برخوردار نیستند استفاده می شود که آنچه مشهور بلکه اجکاع فقهاء شیعه بلکه اهل سنت گفته اند که با تحقق رضاع واجد شرائط تمام افرادی که به واسطه نسب محرم می شوند به سبب رضاع  محرم می شوند .

محمد عطایی 30/10/97

نتایج

الف ) با تحقق رضاع محرمیت حاصل می شود .

ب ) این محرمیت اختصاص به مادر و خواهر رضاعی  ندارد .

ج ) تمام کسانی که به واسطه نسب محرم هستند به سبب رضاع محرم می شوند .