بررسی مسائل شرعی

 بسم الله الرحمن الرحیم

حضور در مجلس رقص

 بنا بر اینکه رقص حرمت داشته باشد برخی حضور در مجلس رقص را هم حرام  شمرده اند.

مرحوم نراقی : نعم، لا يجوز الجلوس في مجلس الاشتغال بالملاهي مع عدم إمكان المنع و إمكان الخروج؛ لحرمة الجلوس في مجلس المعصية.[1]

صاحب جواهر : نعم لا يبعد القول بحرمة الجلوس، في مجالس المنكر، ما لم يكن للرد أو للضرورة، بل كان للتنزه و نحوه، مما يندرج به في اسم اللاهين و اللاعبين، خصوصا في مثل حضور مجلس الطبل و الرقص و نحوهما، من الأفعال التي لا يشك أهل الشرع و العرف في تبعيته حاضريها في الإثم لأهلها، بل هم أهلها في الحقيقة، ضرورة أن الناس لو تركوا حضور أمثال هذه المجالس، لم يكن اللاهي و اللاعب يفعلها لنفسه، كما هو واضح و الله أعلم.[2]

آقای مکارم : و لا تجوز المشاركة في مجالس المعصية.[3]

آقای بهجت : چنان چه ذكر شد، رقصيدن زن در مجالس زنان و يا مرد در مجالس مردان اشكال دارد و احتياط واجب در ترك است. و شركت در اين مجالس اگر سبب تشويق يا كمك به آن‌ها نباشد، حرام نيست.[4]

برخی گفته اند : و شركت در مجالس رقص هم اگر به عنوان تأييد كار حرام ديگران محسوب شود و يا مستلزم كار حرامى باشد جايز نيست و در غير اين صورت اشكال ندارد.[5]

یا اگر نگاه كردن به آن باعث تأييد، فرد گناه كار و تجرّى او و ترتّب فساد نشود، اشكال ندارد.[6]

تنها موردی که تصریح به حرمت شده است البته با اختلاف درمورد سفره شراب است که حضور در مجلس شراب و سفره شراب  است و اما در کل موارد حرام چنین چیزی نداریم هر چند برخی اقایان متعرض شده اند.

ابن ادریس : و لا يجوز الأكل من طعام يعصى اللّٰه به أو عليه، من اختلاطه بخمر، أو نجاسة غير الخمر، أو شربه عليه.[7]

شهید اول  : وَ يَحْرُمُ الْأَكْلُ عَلَى مَائِدَةٍ يُشْرَبُ عَلَيْهَا شَيْ‌ءٌ مِنَ الْمُسْكِرَاتِ أَوِ الْفُقَّاعُ وَ بَاقِي الْمُحَرَّمَاتِ يُمْكِنُ إِلْحَاقُهَا بِهَا.[8]

 اما شهید ثانی در دروس اشکال میکند : و لم نقف على مأخذه. و القياس باطل، و طريق الحكم مختلف.[9]

شیخ کلینی در کتاب  کافی بابی با 16 حدیث  با عنوان " بَابُ مُجَالَسَةِ أَهْلِ الْمَعَاصِي"  دارد که از این 16 حدیث تنها 5 حدیث معتبر است و بقیه ضعیف و مجهول است و از لحاظ دلالت هم  تماما تنزیهی است  یعنی نشان می دهد که حضور در مجالس حرمت و نهی تبعی دارد نه نهی اصلی .

مثلا روایت اول که سند ضعیفی به علت  أَبِي زِيَادٍ النَّهْدِيِّ  وعَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَالِحٍ دارد [10] آمده : - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي زِيَادٍ النَّهْدِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يَجْلِسَ مَجْلِساً يُعْصَى اللَّهُ فِيهِ وَ لَا يَقْدِرُ عَلَى تَغْيِيرِهِ.[11]

که با کلمه لا ینبغی دال بر حرمت نیست  و بقیه روایات باب هم همین منوال را دارند بلکه صریح هستند که حرمت ذاتی وجود ندارد

مثلا حدیث دوم که به نظر مجلسی صحیح است [12] دارد 2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْجَعْفَرِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع يَقُولُ مَا لِي رَأَيْتُكَ عِنْدَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ فَقَالَ إِنَّهُ خَالِي فَقَالَ إِنَّهُ يَقُولُ فِي اللَّهِ قَوْلًا عَظِيماً يَصِفُ اللَّهَ وَ لَا يُوصَفُ فَإِمَّا جَلَسْتَ مَعَهُ وَ تَرَكْتَنَا وَ إِمَّا جَلَسْتَ مَعَنَا وَ تَرَكْتَهُ فَقُلْتُ هُوَ يَقُولُ مَا شَاءَ أَيُّ شَيْ‌ءٍ عَلَيَّ مِنْهُ إِذَا لَمْ أَقُلْ مَا يَقُولُ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع أَ مَا تَخَافُ أَنْ تَنْزِلَ بِهِ نَقِمَةٌ فَتُصِيبَكُمْ جَمِيعاً أَ مَا عَلِمْتَ بِالَّذِي كَانَ مِنْ أَصْحَابِ مُوسَى ع وَ كَانَ أَبُوهُ مِنْ أَصْحَابِ فِرْعَوْنَ فَلَمَّا لَحِقَتْ خَيْلُ فِرْعَوْنَ مُوسَى تَخَلَّفَ عَنْهُ لِيَعِظَ أَبَاهُ فَيُلْحِقَهُ بِمُوسَى فَمَضَى أَبُوهُ وَ هُوَ يُرَاغِمُهُ حَتَّى بَلَغَا طَرَفاً مِنَ الْبَحْرِ فَغَرِقَا جَمِيعاً فَأَتَى مُوسَى ع الْخَبَرُ فَقَالَ هُوَ فِي رَحْمَةِ اللَّهِ وَ لَكِنَّ النَّقِمَةَ إِذَا نَزَلَتْ لَمْ يَكُنْ لَهَا عَمَّنْ قَارَبَ الْمُذْنِبَ دِفَاعٌ.[13]

از جمله  " أَمَا تَخَافُ أَنْ تَنْزِلَ بِهِ نَقِمَةٌ  " کاملا استفاده می شود که نهی تنزیهی است  نه تحریمی و بقیه روایات هم همین  سیاق را دارد. لذا نمی توان گفت بودن در مجلس حرام فی نفسه حرام است.

بلی ممکن است بودن در مجلس حرام از جهت انطباق عنوان دیگری حرام شود.

 بنا بر این اگر رقص هم حرام باشد حضور در مجلسی که در آن رقص انجام میگیرد فی حد نفسه اشکال ندارد . بلی چون این نوع مجالس معمولا همراه کار حرامی  تشکیل می شود مخصوصا موسیقی و غناء  که شنیدن آن مطلقا حرام است و حتی اگر کار حرام نباشد  نفس حضور مومنین  در این نوع مجالس تالی فاسد دارد. بلی همانطور که در بحث مجالسه اهل المعاصی مطرح شد  باید مراقب تالی فاسد شرکت دراین مجالس بود و لا اقل شرکت دراین مجالس مرجوح است .

 نکته دیگر این است که اگر رقص حرام باشد طبعا مزدی که در مقابل رقص گرفته می شود هم حرام است  و این طبق قاعده کلی است  وبرخی به آن تصریح کرده اند.

ما حكم المال الذي يدفع لمجالس الرقص خاصة في أجواء العرس، بالنسبة إلى الدافع و المستلم؟

الجواب: دفع و استلام هذا المال حرام.[14]

- در هيچ يك از موارد مذكوره رقص و تعليم رقص جائز نيست و پول گرفتن در مقابل آن جائز نيست و اكل مال به باطل است.[15]

به طور کلی یکی از شرائط اجاره و گرفتن پول این است که کار مورد اجاره حرام نباشد

ابن زهره : أن تكون المنفعة مباحة، فلو آجر مسكنا، أو دابة، أو وعاء في محظور، لم يجز.[16] و همینطورمحقق در شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ ج‌2، ص: 147و علامه در تذكرة الفقهاء (ط - الحديثة)؛ ج-16، ص: 244 و شهید در مسالك الأفهام إلى تنقيح شرائع الإسلام؛ ج‌5، ص: 215 و مرحوم سید در العروة الوثقى (المحشى)، ج‌5، ص: 11‌

و برخی تصریح کرده اند : و ان تكون المنفعة مباحة فلا تصح الاجارة لفعل المحرم[17]

اقای روحانی در فقه الصادق عليه السلام (للروحاني)؛ ج‌19، ص: 39 و جوهی برای حرمت بیان کرده اند  و در همه اشکال کرده اند و در نهایت نوشته اند : فالصحيح ان يستدل لاعتبار تلك بان المنفعة المحرمة و العمل المحرم لا مالية لهما شرعا، اذ الشارع المقدس بالنهي عنهما اسقط ماليتهما، فلا يقبلان لوقوع المعاوضة عليهما.[18] که البته این دلیل هم قابل نقاش است ولی با پذیرش اصل مبنی طبق نظر مشهور حرمت اخذ اجرت بر کار حرام  ثابت می شود واگر رقص حرام باشد  اجرت بر آن هم حرام است .

اما در امور روز مره  ما  اتفاقاتی می افتد که ممکن است در نظر بدوی اجرت بر حرام باشد اما در واقع اجرت نیست .

 یکی از موارد شائع و رائج علی رغم اینکه برخی فقهاء رقص را حرام می دانند وجود رقص مخصوصا در مراسم عروسی است و در این مراسم معمولا به کسی که می رقصد مخصوصا اگر عروس و داماد باشد پول می دهند. که در لسان عرف شاباش گفته می شود .

اگر رقص حرام تلقی شود و این پول به عنوان مزد رقص داده شود حرام است و گیرنده حتی بر فرض رضایت دهنده مالک نمی شود . اما می توان گفت این پول به عنوان مزد داده نمی شود مخصوصا در جایی که خود عروس و یا داماد و یا بستگان درجه اول عروس و داماد می رقصند وجهی برای اجاره و مزد رقص وجود ندارد بنا بر این از باب مزد کار حرام حرام نمی باشد . بلکه از باب هدیه که فرد به دیگری می دهد فی نفسه حرام  نیست . بلی اگر بر این پول دادن عنوان دیگری منطبق شود از  باب عنوان دوم حرام می شود.

محمد عطایی 7/9/97

نتایج

الف )  حضور در مجلس رقص  فی نفسه  حرام نیست  مگر عنوان ثانوی پیدا کند .

ب )  گرفتن مزد برای رقص اشکال دارد اما شا باش مزد رقص نیست واشکال ندارد .