بررسی مسائل شرعی

بسم الله الرحمن الرحیم

رقص

از عبارات برخی که رقص را از جمله الات ملاهی شمرده اند حرمت آن استفاده می شود .

ابن ادریس : و آلات جميع الملاهي، على اختلاف ضروبها، من الطبول، و الدفوف، و الزمر، و ما يجري مجراه، و القضيب، و السير، و الرقص، و جميع ما يطرب من الأصوات و الأغاني، و ما جرى مجرى ذلك، و الخبال على اختلاف وجوهه، و ضروبه، و آلاته.[1]

علامه حلی : السادس: يحرم جميع آلات الملاهي من الدفوف و الطبول و الزمر و القصب و الشبر و الرقص، و جميع ما يطرب من الأصوات و الأغاني و الخيال على اختلاف وجوهه و ضروبه و آلاته،[2]

شهید ثانی : و ثانيها: ما حرم لغايته، كالعود و الملاهي من الدفّ و المزمار و القصب و الرقص و التصفيق و آلات القمار، و هياكل العبادة المبتدعة كالصليب و الصنم.[3]

 و برخی از معاصرین تصریح به حرمت کرده اند هر چند اکثرا رقص زن برای شوهر را مجاز دانسته اند.

اقایان گلپایگانی و سیستانی [4]و صافی و شیرازی [5]و مکارم [6]: لا يجوز الرقص مطلقا، إلا رقص الزوجة لزوجها فقط و الله العالم.[7]

آقایان بهجت [8]و فاضل [9]احتیاط کرده اند و اقای منتظری تنها به روایت اشاره کرده است و فتوی نداده است [10]

و آقایان خویی [11]و تبریزی[12] و خامنه ای[13] گفته اند جائز است .

 آقای على اكبر سيفى به دو دلیل برای حرمت اشاره می کند .

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيِّ عَنِ السَّكُونِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْهَاكُمْ عَنِ الزَّفْنِ وَ الْمِزْمَارِ وَ عَنِ الْكُوبَاتِ وَ الْكَبَرَاتِ.[14]

 از لحاظ سند مجلسی روایت را طبق نظر مشهورضعیف می داند[15] و برخی با عنوان خبر [16] یا ما رواه [17] و برخی آن را قوی[18]  یا معتبره [19]  یا موثقه [20] دانسته اند.

ظاهرا مشکل در سکونی و نوفلی است  که برخی ( برقی و علامه و ابن داوود ) سکونی را سنی دانسته اند ولی از همین فرد حدود 1122 روایت در کتب اربعه نقل شده است .

نفس كثرت روايت نوفلى و سكونى در كتاب كافى  که به غرض گردآورى احاديث صحيحه فراهم آمده دليلى بر وثاقت اين دو راوى مى‌باشد، سند معروف سكونى پرتكرارترين سند كافى است.[21] بنا بر این تمام روایات سکونی باید موثقه باشد .

اما نوفلی توثیق نشده است  علاوه بر اینکه متهم به غلو هم می باشد .

آقای زنجانی : راجع به سند اين روايت، سكونى را شيخ در عُده توثيق كرده است و گفته است كه فقها به روايات او عمل مى‌كنند ولى راجع به نوفلى (حسين بن يزيد نوفلى) توثيق صريحى نرسيده است و ليكن با توجه به اينكه كتاب سكونى و روايات او به وسيله نوفلى رسيده است معلوم مى‌شود كه از ناحيه نوفلى نيز علماء اشكال نمى‌كردند و لذا از اين جهت روايت معتبر است.[22]

آقای مدنی : فرواه حسين بن يزيد النوفلي عن إسماعيل بن أبي زياد السكوني فإنّه و إن اشتهر بضعف الرواية من جهتهما لكن الأصحّ عدم الضعف فيهما بل هما من أئمّة الرجال و يروي عنهما كثير من الأعاظم كما يظهر لمن تتبّع كتب الرجال و تأمّل في تمام حالاتهما، و كيف كان فلا إشكال في الأخبار المذكورة سندا.[23]

همانطور که در مورد سهل ابن زیاد نیز مطرح شد نفس کثرت روایات از امثال کلینی و صدوق و طوسی دلیل بر اعتماد به آنها است و حداقل روایات آنها موثقه می باشد . بنا براین حق با کسانی است که روایت را معتبره و یا موثقه دانسته اند.

با صحت و قبول سند از لحاظ دلالت ظاهر نهی دلالت بر حرمت دارد و اشکال شده است که  بأنّ هذه الرواية فقرةٌ من حديث مناهي النبي (صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم) و لمّا تعلق فيه النهي بكثيرٍ من غير المحرمات فلذا يشكل ظهور النهي عن الزفن في الحرمة.

و جواب داده شده إنَّ هذه الموثقة قد رواها الكليني مستقلا في فروع الكافي. و ما تعلق به النهي فيما من المزمار و الكوبات و الكبرات من آلات الملاهي فلا إشكال في حرمة استعمالها بكيفية مناسبة لمجلس الرقص و الطرب.[24]

البته این جواب کامل نیست چون احتمال تقطیع روایت وجود دارد .

دلیل دوم : لا ريب أنّ الرقص في ارتكاز المتشرعة بل عند كل ضمير يَقِظٍ و أي قلب سليم لا يكون من الحق بل من قبيل الباطل المقبوح عند العقلاء و من مكائد الشيطان و مصاديق الفساد. و لا ريب أنّ الشارع لا يرخص في ارتكاب ما هو باطل قبيح عند العقل و يكون من مكائد الشيطان و موجبات الفساد. فلذا ترى في عدّة من النصوص علّلت حرمة الغناء و اللعب بالنرد و الشطرنج بذلك.[25]

بطلان به این معنی هر چند از لحاظ موضوعی هم محل تامل است مخصوصا در دنیای امروز  ولی از لحاظ حکمی معلوم نیست هر باطلی به این معنی حرام باشد  بلکه یقینا هر باطلی حرام نیست بلی منقصت دارد و می توان به طور کلی گفت مکروه است .

بلکه از باب آنچه در روایت  زیر آمده است 

681- 21- أَخْبَرَنَا ابْنُ الصَّلْتِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا ابْنُ عُقْدَةَ، قَالَ: أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ أَبُو الْحَسَنِ الْحُسَيْنِيُّ قِرَاءَةً عَلَيْهِ، قَالَ: حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ آبَائِهِ، عَنْ عَلِيٍّ (عَلَيْهِمُ السَّلَامُ)، قَالَ: كُلُّ مَا أَلْهَى عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ فَهُوَ مِنَ الْمَيْسِرِ.[26]

به طور کلی نمی توان حکم به حرمت هر چیزی داد که باطل است یا موجب غفلت از خدا می شود. اما بر وجه اثبات حرمت وجهی برای استثناء همسر وجود ندارد که اکثرا  فرموده اند.[27]

آقای سیفی : أنّ الأقوى حرمة الرقص إلّا رقص الزوجة للزوج إذا طلب منها. نظراً إلى كونه من مصاديق الاستمتاع الذي هو حق للزوج المحلّل له بالزوجية ما يحرم في حق غيره.[28]

ظاهرا این دلیل کافی نیست چون بر فرض حرمت رقص و استفاده حرمت از روایت سکونی ، روایت اطلاق دارد و وقتی کاری فی نفسه حرام باشد در خواست وتقاضای شوهر مجوز آن  نمی شود مضافا بر اینکه مجوزین مطلقا گفته اند جائز است چه شوهر مطالبه کند و چه مطالبه نکند.

محمد عطایی 7/9/97

نتایج

الف ) به طور قطع نمی توان گفت رقص فی حد نفسه حرام است .

ب ) بر فرض حرمت وجهی برای استثناء زن برای شوهر وجود ندارد .