بررسی مسائل شرعی

بسم الله الرحمن الرحیم

جامعیت دین

- مقصود از جامعیت دین چیست؟

مفهوم دین

برای دین، تعاریف بسیار متفاوت و حتی متعارض و چند پهلو ذکر شده که گاه حتی مرام های ماده گرا و آیین های انسان پرستانه و غیرمعتقد به خدا را نیز شامل می شود. مراد ما از دین، همان پیام هدایت خداوند است که در قالب شریعت های گوناگون بر پیامبران الهی وحی شده است

مفهوم جامعیت دین

1. دین، جامع همه ی علوم و معارف بشری و بیان کننده ی همه ی مسائل نظری و عملی در سطح کلان و جزئی در عرصه های مختلف زندگی مادی و معنوی است و تعالیم آن انسان را از هر گونه تلاش فکری در شناخت خود، جهان و ابعاد مختلف زندگی بی نیاز می کند; لذا دین دارای نظام های لازم برای اداره ی جامعه است و می توان علوم مختلف نظیر جامعه شناسی، روان شناسی، اقتصاد، سیاست، فیزیک، شیمی و حتی کامپیوتری و... را از آن استخراج کرد.

2. وظیفه ی دین، ارائه ی رهنمود برای رسیدن انسان به سعادت و کمال اخروی است، نه برای اداره ی جامعه و مسائل دنیوی; هم چنین جامعیت دین در این است که آنچه در هدایت به کمال وسعادت اخروی انسان نقش دارد در اختیار بشر قرار می دهد. امّا چگونگی شناخت علوم انسانی و تجربی، تشکیل حکومت، روش اداره ی حکومت، چگونگی مبارزه با مشکلات و مفاسد اجتماعی، مهار قدرت سیاسی در جامعه ی دینی، چگونگی ایجاد عدالت اجتماعی و ده ها پرسش دیگر از قلمرو دین خارج است

3. جامعیت دین را باید در راستای هدف و رسالت آن ملحوظ داشت و از هر گونه افراط و تفریط در این زمینه پرهیز کرد. با نگاهی اجمالی به قرآن و روایات درمی یابیم که هدف دین، تأمین سعادت دنیا و آخرت انسان است و چون امور دنیوی و مناسبات اجتماعی تأثیر شگرفی در روحیات و کمال انسان و تأمین سعادت واقعی وی دارند، دین خاتم هرگز نمی تواند از دخالت در این امور چشم پوشی کند و باید برای آنها برنامه ای جامع ارائه نماید.

از این جا روشن می شود که اگر منظور از جامعیت دین این باشد که بتوان با آن، نظریه ها، قوانین و فرمول های پذیرفته یا مطرح شده در علوم مختلف بشری را از متون و منابع دینی (کتب آسمانی و احادیث دینی) به دست آورد تفسیری نادرست خواهد بود; چنان که منحصر کردن احکام و تعالیم دینی به مسائل مربوط به عبادت و نیایش خداوند نیز تفسیری ناقص از دین است; چرا که رسالت هدایتی دین با هیچ یک از دو تفسیر یاد شده از جامعیت دین، سازگاری ندارد.

در این بحث اصل جامعیت دین  به عنوان پیش فرض مورد قبول قرار گرفته است  . در حالی که شاید اصل آن مخدوش باشد و ادعای بدون دلیل باشد .

 بلی دین اسلام به نص ایه قران کامل است  یعنی خدای سبحان هر آنچه لازم می دانسته به عنوان دین ابلاغ بکند ارسال نموده است و در نهایت فرموده  الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلاَمَ دِيناً > و دین کامل ظاهرا با دین جامع تفاوت دارد مخصوصا اگر جامعیت رااز دین انسان لحاظ کنیم . یعنی بگوییم دین جامع چیزی است که انسان می خواهد .

بر فرض اینکه ما دلیل روشنی بر جامعیت دین داشته باشیم باید این جامعیت را بعد از شناخت کامل دین و احاطه به تمام آنچه بیان کرده است به دست آوریم نه با رجوع به توقعات خود از دین و لذا به نظر اصل بحث غلط انداز است .

 محمد عطایی 14/11/96

نتایج

الف ) دین اسلام کامل است نه جامع و ادعای جامعیت دیم آن هم طبق تمایلات و توقعات انسان بدون دلیل است .

 ب ) معنی کامل بودن دین یعنی آنچه خدا در نظر داشته برای بشر ارسال کند به طور کامل فرستاده شده است و چیزی باقی نمانده است .

ج )  اما اینکه ما چه توقعاتی از دین داریم و ایا دین تمام آنچه ما برای زندگی در دنیا یا اخرت یا هر دو به آن نیاز داریم  برای ما ابلاغ کرده است یا خیر دلیل ندارد .