بررسی مسائل شرعی

بسم الله الرحمن الرحیم

بیتوته در منی تا چه زمانی لازم است .

 به عبارت دیگر آیا ماندن در منی تا نصف شب کافی است یا لازم است تا صبح در منی بماند .

برخی اقایان دارند : و لا يجب عليه المبيت في مجموع الليل فيجوز له المكث في منى من أول الليل الى ما بعد منتصفه أو المكث فيها قبل منتصف الليل الى الفجر

که ظاهرا در حال اختیار فرقی بین نصف اول شب و نصف دوم شب وجود ندارد. اما در تحریر بیتوته را در نصف اول شب لازم میداند و اگر نشد در نصف دوم را هم مجزی می شمارد و ظاهر عبارت اقای گلپایگانی و بهجت نیز چنین است.

في التحرير م 1: إذا قضى مناسكه بمكّة يجب عليه العود إلى منى للمبيت بها ليلتي الحادية عشرة و الثانية عشرة، و الواجب من الغروب إلى نصف الليل.  

و تنها آقای شبیری بر خلاف مشهور دارند : و أمّا بالنسبة إلى الليلة الثانية عشرة و الثالثة‌  عشرة- علىٰ من يجب فيها المبيت-: فالأحوط وجوباً أن يبيت الحاجّ في منىٰ من غروب الشمس إلىٰ طلوعها، و لا يخرج منه في هذه الفترة (أي بين غروب الشمس إلىٰ طلوعها)، حتّىٰ للإتيان بأعمال مكّة الواجبة.

روایات باب بنا بر گزارش اقای سبحانی چند قسم است .

اول : وجوب استیعاب تمام شب

الْحُسَيْنُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ الْكِنَانِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الدُّلْجَةِ إِلَى مَكَّةَ أَيَّامَ مِنًى وَ أَنَا أُرِيدُ أَنْ أَزُورَ الْبَيْتَ فَقَالَ لَا حَتَّى يَنْشَقَّ الْفَجْرُ كَرَاهِيَةَ أَنْ يَبِيتَ الرَّجُلُ بِغَيْرِ مِنًى.

این روایت گر چه ضعیف است اما موید است به اطلاق ادله مبیت به منی که ظاهر در تمام شب است و ماندن بخشی از شب نیاز به دلیل خاص دارد و الا باید حکم می شد به ماندن تمام شب .

دوم : روایاتی که نصف اول شب را کافی می داند .

روایت اول : عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا تَبِتْ لَيَالِيَ التَّشْرِيقِ إِلَّا بِمِنًى فَإِنْ بِتَّ فِي غَيْرِهَا فَعَلَيْكَ دَمٌ وَ إِنْ خَرَجْتَ أَوَّلَ اللَّيْلِ فَلَا يَنْتَصِفْ لَكَ اللَّيْلُ إِلَّا وَ أَنْتَ بِمِنًى إِلَّا أَنْ يَكُونَ شُغُلُكَ بِنُسُكِكَ أَوْ قَدْ خَرَجْتَ مِنْ مَكَّةَ وَ إِنْ خَرَجْتَ نِصْفَ اللَّيْلِ فَلَا يَضُرُّكَ أَنْ تُصْبِحَ بِغَيْرِهَا قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ زَارَ عِشَاءً فَلَمْ يَزَلْ فِي طَوَافِهِ وَ دُعَائِهِ وَ فِي السَّعْيِ بَيْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ حَتَّى يَطْلُعَ الْفَجْرُ قَالَ لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْ‌ءٌ كَانَ فِي طَاعَةِ اللَّهِ‌.

که صحیحه است و صراحتا بیان می کند که اگر نیمه شب از منی خارج شد اشکالی ندارد.

روایت دوم : وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ بَاتَ بِمَكَّةَ حَتَّى أَصْبَحَ فِي لَيَالِي مِنًى- فَقَالَ إِنْ كَانَ أَتَاهَا نَهَاراً- فَبَاتَ حَتَّى أَصْبَحَ فَعَلَيْهِ دَمُ شَاةٍ يُهَرِيقُهُ- وَ إِنْ كَانَ خَرَجَ مِنْ مِنًى بَعْدَ نِصْفِ اللَّيْلِ- فَأَصْبَحَ بِمَكَّةَ فَلَيْسَ عَلَيْهِ شَيْ‌ءٌ.

از لحاظ دلالت هم مثل روایت صحیحه قبل است اگر چه سند خوبی ندارد اما هر دو روایت کفایت نیمه اول شب را می رساند اما مفهوم ندارد که نیمه دوم شب کافی نیست .

و با این روایات روایت دسته اول تخصیص می خورد که ماندن تمام شب لازم نیست . بلکه می توان فقط به نصف اول شب اکتفاء نمود.

سوم : روایاتی که اصباح به منی را کافی می داند.

وَ رَوَى الْحُسَيْنُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: فِي الزِّيَارَةِ إِذَا خَرَجْتَ مِنْ مِنًى قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَلَا تُصْبِحْ إِلَّا بِمِنًى.

این روایت صحیحه است و چند روایت دیگر هم مفید همین معنی است .

چهارم :  روایاتی که دلالت بر تخییر بین نصف اول شب و اصباح به منی دارد .

روایت اول : وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعِيصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الزِّيَارَةِ مِنْ مِنًى- قَالَ إِنْ زَارَ بِالنَّهَارِ أَوْ عِشَاءً- فَلَا يَنْفَجِرُ  الصُّبْحُ إِلَّا وَ هُوَ بِمِنًى- وَ إِنْ زَارَ بَعْدَ نِصْفِ اللَّيْلِ أَوِ السَّحَرَ-  فَلَا بَأْسَ عَلَيْهِ أَنْ يَنْفَجِرَ  الصُّبْحُ وَ هُوَ بِمَكَّةَ.

 در این روایت صبح کردن در منی را کافی می داند و لو نصف شب را در منی نباشد .

پنجم : روایاتی که تخییر بین نصف اول شب و نصف دوم شب را می رساند

روایت اول : وَ رَوَى عَنْهُ ع جَعْفَرُ بْنُ نَاجِيَةَ أَنَّهُ قَالَ إِذَا خَرَجَ الرَّجُلُ مِنْ مِنًى أَوَّلَ اللَّيْلِ فَلَا يَنْتَصِفْ لَهُ اللَّيْلُ إِلَّا وَ هُوَ بِمِنًى وَ إِذَا خَرَجَ بَعْدَ نِصْفِ اللَّيْلِ فَلَا بَأْسَ أَنْ يُصْبِحَ بِغَيْرِهَا

 در این قسم  تنها صبح کردن را کافی نمی داند بلکه ماندن نصف دوم شب را لازم می داند و  می تواند مقید روایات دسته چهارم باشد 

بنا بر این باید روایات دسته اول را به قرینه چهار دسته دیگر حمل بر استحباب نمود و گفت لازم نیست تمام شب را درمنی بماند بلکه خروج مقداری از شب مانعی ندارد . و با تقیید روایات دسته چهارم به دسته پنجم نتیجه کفایت ماندن نصف اول شب یا نصف دوم شب می شود. و وجهی برای تقدیم نصف اول شب به عنوان و.اجب اصلی و نصف دوم به عنوان علی البدل که آقایان خمینی و گلپایگانی و بهجت انجام داده است نیست .

اما تفصیل اقای زنجانی بین شب یازدهم و شب دوازدهم و سیزدهم وجهی ندارد مگر اختصاص دادن ادله مذکور به شب اول که دلیلی ندارد.

محمد عطایی  4/8/94

نتایج

 بیتوته در منی تا صبح واجب نیست بلکه حاجی می تواند نصف اول شب یا نصف دوم را در منی بماند و فرقی بین شب یازدهم و دوازدهم وجود ندارد.