بسم الله الرحمن الرحیم
استحاضه
یکی از مسائل مورد ابتلاء خانمها مسئله استحاضه است. که هم از لحاظ شناخت آن . هم از لحاظ احکام با دشواریهایی همراه است .
استحاضه از لحاظ زمانی معمولا بعد از حیض و نفاس تحقق پیدا می کند .ولی گاهی هم در اثر عدم استمرارسه روزکامل خون ریزی ؛ یا عدم فاصله با حیض سابق حکم به استحاضه می شود.
به چند مساله در این باب اشاره می کنیم
(مسألة 15): صاحبة العادة الوقتيّة سواء كانت عدديّة أيضاً أم لا ، تترك العبادة بمجرّد رؤية الدم في العادة أو مع تقدّمه أو تأخّره يوماً أو يومين أو أزيد على وجه يصدق عليه تقدّم العادة أو تأخّرها، و لو لم يكن الدم بالصفات و ترتّب عليه جميع أحكام الحيض فإن علمت بعد ذلك عدم كونه حيضاً لانقطاعه قبل تمام ثلاثة أيّام تقضي ما تركته من العبادات، و أمّا غير ذات العادة المذكورة كذات العادة العدديّة فقط، و المبتدئة و المضطربة و الناسية فإنّها تترك العبادة، و ترتّب أحكام الحيض بمجرّد رؤيته إذا كان بالصفات و أمّا مع عدمها فتحتاط بالجمع بين تروك الحائض و أعمال المستحاضة إلى ثلاثة أيام، فإن رأت ثلاثة أو أزيد تجعلها حيضا نعم لو علمت أنّه يستمرّ إلى ثلاثة أيّام تركت العبادة بمجرّد الرؤية، و إن تبيّن الخلاف تقضي ما تركته.[1]
زنی که در ایام عادت خود خون می بیند و از حیض سابق آن ده روز گذشته است. محکوم به حیض است. و باید احکام حیض را رعایت کند.
اما اگر در اثر استفاده از دارو در اول عادت خون ندید و تاخیر افتاد و بعد از آن خون دید.محکوم به حیض است ( چه صفات حیض را داشته باشد و چه نداشته باشد ) و باید احکام حیض را رعایت کند. اما اگر ازایام عادت او گذشت و بعد خون دید اکثر آقایان می فرمایند حیض است ولی برخی (خوئى [2]و تبريزي [3] و وحيد [4]و فياض[5] و روحاني[6] و بهجت[7] و مكارم [8] و شبيري[9] ) در صورتی که صفات حیض را نداشته باشد می فرمایند استحاضه است و برخی (سيستاني[10] و گلپايگاني[11] و صافي[12]) احتیاط می کنند که باید بین تروک حائض و اعمال مستحاضه جمع کنند.
و علی ای حال اگر خون ریزی قبل از سه روز قطع شود و لو به واسطه استفاده از دارو معلوم می شود که حیض نبوده است . و باید اعمال ترک شده سابق را قضاء نماید.
نکته مهم در این مورد این است که بقاء دم به معنی خروج دم نیست بلکه بقاء دم در مجری هم به معنی استمرار دم است و لو از مجری خارج نشود.ولی اگر اختبار و آزمایش شود معلوم می شود که خون وجود دارد .
دم الاستحاضة من الأحداث الموجبة للوضوء و الغسل إذا خرج إلى خارج الفرج، و لو بمقدار رأس إبرة، و يستمرّ حدثها ما دام في الباطن باقياً.[13]
و هیچ یک از اقایان نسبت به این مسئله حاشیه ندارند و تعبیر مرحوم امام و برخی فقهاء در توضیح المسائل که می نویسند:
1- اگر خون استحاضه در باطن (داخل رحم زن) باشد و بيرون نيايد، وضو و غسل زن باطل نمىشود.[14]
مربوط به اول استحاضه می باشد نه استمرار آن همانطور که از حاشیه توضیحی آقایان خویی تبریزی فاضل صافی سیستانی زنجانی فهمیده می شود و منطبق بر عروه هم هست . و امام حاشیه ندارند.
و به این معنی ممکن است خونی که زن می بیند و کاملا قطع نمی شود یعنی حد اقل تا سه روز در باطن وجود دارد حیض باشد و زن در این مدت باید احکام حیض را رعایت کند.
اما اگر قبل از سه روز کاملا قطع شود. یا در ایام عادت نباشد و صفات حیض را نداشته باشد ( بنا بر اختلاف موجود ) استحاضه است.
انواع استحاضه
به نظر مشهور سه نوع استحاضه وجود دارد .
(مسألة 1): الاستحاضة ثلاثة أقسام قليلة و متوسّطة و كثيرة.
فالأُولى: أن تتلوّث القطنة بالدم من غير غمس فيها،
و الثانية: أن يغمس الدم في القطنة و لا يسيل إلى خارجها من الخرقة، و يكفي الغمس في بعض أطرافها،
و الثالثة: أن يسيل الدم من القطنة إلى الخرقة،[15]
طبق نظر مشهور اگر خون مقداری و لو ناچیز در پنبه فرو رود استحاضه متوسطه است ولی امام این را هم قلیله می داند و در بقیه موارد با مشهور اختلاف ندارد.
برخی اقایان ( کاشف الغطاء و مکارم ) استحاضه را دو قسم می دانند قلیله و کثیره و برای کثیره همان تعریف مشهور را دارند و قلیله و متوسطه مشهور را فقط قلیله می دانند و احکام قلیله را برای آن قائلند.
احکام استحاضه در مورد طواف و نماز ان
765- نماز و طواف براى زن مستحاضه، مستقل هستند. [16]
از این عبارت استفاده می شود که زن مستحاضه باید برای طواف و نماز ان طهارت مستقل کسب کند و نمی تواند به اعمال مخصوص نماز یومیه خود اکتفاء کند. اما سوال این است که چه وظیفه ای برای هر یک از طواف و نماز ان دارد.
ظاهرا طواف و نماز دو عمل مستقل مثل نماز ظهر و عصر می باشد و برای هر یک، یک وضوء در استحاضه قلیله لازم باشد و این قسمت اختلافی نیست .
آية اللّٰه سيستانى: مستحاضۀ قليله، براى هر يك از نماز و طواف، به احتياط واجب يك وضو بگيرد. [17]
در استحاضه متوسطه همه دارند و ان تغتسل غسلا واحدا لهما و تتوضأ لكل منهما ان كانت الاستحاضة متوسطة.[18] ظاهرا اقای مکارم و آقای روحانی [19]در این مورد فقط وضوء را کافی می دانند و غسل را لازم ندانند.[20]
در استحاضه کثیره سه قول وجود دارد.
1_ برای هر یک از طواف و نماز یک غسل لازم است. آیات عظام خویی و وحید و فیاض. سیستانی.تبریزی اگر خون منقطع باشد و در فاصله بین طواف و نماز ان قطع و وصل شود
2_ برای هر دو یک غسل لازم است و دو وضوء . آیات عظام فاضل تبريزى سیستانی اگرخون مستمر باشد
3_ اصلا غسل مستقل لازم نیست .مکارم و شبیری . آية اللّٰه صافى، آية اللّٰه گلپايگانى( در صورتی که بعد از غسل خون خارج نشود).[21]
والله العالم
محمد عطایی 17 / 2/ 91
نتایج
الف ) خون ریزی در غیر ایام عادت با فاصله 10 روز از عادت قبل حیض است .
ب ) زن مستحاضه برای طواف و نماز طواف مثل هر نماز مستقل باید عمل کند .
[1] . العروة الوثقى (المحشى)؛ ج1، ص: 547 .
[2] . منهاج الصالحين (للخوئي)؛ ج1، ص: 57
[3] . منهاج الصالحين (للتبريزي)؛ ج1، ص: 61
[4] . منهاج الصالحين (للوحيد)؛ ج2، ص: 59
[5] . منهاج الصالحين (للفياض)؛ ج1، ص: 90
[6] . منهاج الصالحين (للروحاني)، ج1، ص: 87
[7] . وسيلة النجاة (للبهجة)؛ ص: 75
[8] . احكام بانوان (مكارم)؛ ص: 59
[9] . المسائل الشرعية (للشبيري)؛ ص: 114
[10] . منهاج الصالحين (للسيستاني)؛ ج1، ص: 75
[11] . هداية العباد (للگلبايگاني)؛ ج1، ص: 48
[12] . هداية العباد (للصافي)؛ ج1، ص: 39
[13] . العروة الوثقى (المحشى)؛ ج1، ص: 588
[14] . توضيح المسائل (امام خمينى)؛ ص: 91
[15] . العروة الوثقى (المحشى)؛ ج1، ص: 589
[16] . مناسك حج (محشى)؛ ص: 349
[17] . مناسك حج (محشى)؛ ص: 349و مناسك الحج (للخوئي)، ص: 129و تعاليق مبسوطة على مناسك الحج (للفياض)؛ ص: 306
[18] . مناسك الحج (للخوئي)، ص: 129. السيد السيستاني. آراء المراجع في الحج (بالعربية)؛ ج2، ص: 99. تعاليق مبسوطة على مناسك الحج (للفياض)؛ ص: 306 و مناسك الحج (للوحيد الخراساني)، ص: 116
[19] . و أما المستحاضة فاذا فعلت ما يجب عليها لصلاتها لها ان تطوف و يصح طوافها و لا يجب ان تتوضأ أو تغتسل لكل من الطواف و صلاته. ( منهاج الصالحين (للروحاني)؛ ج3، ص: 113 )
[20] . آراء المراجع في الحج (بالعربية)، ج2، ص: 101
[21] . مناسك حج (محشى)، ص: 349
اینجانب محمد عطایی مسئول پاسخگویی مسائل شرعی بوده و به همین مناسبت برخی مسائل شرعی را بررسی نموده و نتیجه آن را در اینجا منعکس میکنم