بررسی مسائل شرعی

بسمه تعالی

الحمد لله رب العالمین

و الصلوه و السلام علی سیدنا محمد و علی آله الطاهرین

عقد مرابحه

یکی از راههای تامین مالی بانکها

تقسیم بیع به لحاظ سود حاصل از بیع

1 _ مساومه : بدون ذکر قیمت خرید

2_  مرابحه : با ذکر قیمت خرید و سود معین

3  _ مواضعه : با ذکر قیمت خرید و کسر قیمت معین

4 _ تولیت : با ذکر قیمت خرید و بدون سود

انواع مرابحه

الف ) مرابحه معمولی

فروشنده از بازار کا لا را می خرد و آن را با قیمت بیشتر به فرد دیگری می فروشد . منتهی به او میگوید به چه مبلغی خریده است.

ب ) مرابحه برای سفارش دهنده خرید

فراهم نمودن کالا و مواد اولیه و ابزار و ماشین آلات برای افراد حقیقی یا حقوقی که با سه طرف خریدار و فروشنده و بانک منعقد می شود.

اول : بانک ابتدا سفارش خرید را از مشتری گرفته و اقدام به خرید کالای مورد نظر از بایع می کند . و آن رابا سود معینی به مشتری می فروشد . ( در اینجا بانک به شرطی کالا را می خرد که مطمئن باشد مشتری آن را  می خرد.)

دوم : مشتری یک فرم پیشنهادی برای خرید کالا به بانک ارائه می دهد که در آن تمام مشخصات کالا . زمان پرداخت . قیمت تمام شده ان . مکان و نحوه پرداخت معین شده است و بانک آن را تایید نموده یا با مقداری اطلاح تایید و به اطلاع مشتر ی می رساند .

سوم : مشتری تعهد می دهد که کالای معین شده را طبق بیع مرابحه بخرد و بانک وثیقه لازم را از مشتری می گیرد ( در خرید غیر نقدی که متعارف بانکها است )

چهارم : بانک با فروشنده تماس گرفته با او برای خرید کالا ی مورد نظر توافق نموده و فاکتور لازم را می گیرد و به خریدار اطلاع می دهد که می تواند کالای مورد نظر را خریده و تحویل دهد .

پنجم : قرار داد بین بانک و خریدار طبق شرائط قبلی و سود معین به صورت نقد یا نسیه امضاء می شود .

ششم : فروشنده کالا را در زمان معین به محل تعیین شده می فرستد و بانک به مشتری وکالت می دهد که کالا را از جانب او تحویل بگیرد و بانک با اطلاع از تحویل ان توسط وکیل خود با فروشنده تسویه حساب می کند.

احکام و ضوابط فقهی مرابحه

ا _ احکام عمومی بیع

الف ) موضوع مورد معامله باید در زمان تحویل موجود و در دسترس باشد. بنابر این چیزی که فعلا وجود ندارد و تا زمان تحویل هم نمیتوان تهیه کرد را نمی شود فروخت.

ب ) موضوع مورد معامله در زمان فروش در مالکیت بایع باشد و فروشنده نمی تواند چیزی را که مالک نیست بفروشد.

ج ) مالکیت بایع می تواند فیزیکی یا قراردادی باشد.

د ) بیع باید مطلق باشد .

ه ) موضوع مورد معامله باید ارزشمند باشد .

و ) موضوع مورد معامله باید برای خریدار  کاملا مشخص باشد.

ز ) زمان و مکان تحویل کالا باید معین باشد .

ح ) قیمت کالا باید مشخص باشد .

احکام خاص بیع مرابحه

الف ) بانک اول باید کالای مورد نظر را بخرد و بعد بفروشد تا کالا در هنگام فروش در تملک بانک باشد.

ب ) سود باید معین باشد .

ج ) فروشنده باید تمام هزینه تملک کالا را بر آورد کند و نمی تواند هزینه کار خود را محاسبه کند .

د ) تمام هزینه ها باید برای مشتری معین و مشتری از آن مطلع باشد .

ه ) کالای حقیقی باید فروخته شود. و فروش اسناد اعتباری کفایت نمی کند .

و ) استفاده از بیع متقابل جائز نیست .

ز ) کالا باید به بانک یا نماینده وی که مستقل از خریدار است تحویل شود .

ح ) فاکتور باید به نام بانک صادر شود .

ط ) بانک مکلف به تحویل کالا در زمان ومکان مورد توافق است .

ی ) بانک می تواند برای تاخیر در اداء کالا جریمه ای تعیین کند .

چند نکته

1 _ قیمت کالا به صورت نقد با قیمت آن به صورت نسیه معمولا متفاوت است . باید مراقب بود ربا محقق نشود .

2 _ استفاده از لفظ نرخ بهره موجب سوأ تفاهم می شود . که بهتر است اصلاح شود

3 _ اخذ وثیقه احکام رهن را دارد

الف ) اخذ رهن  و وثیقه قبل از بیع جائز نیست.

ب ) خود کالای فروخنه شده؛ میتواند وثیقه باشد.

4 _ جریمه دیر کرد در مرابحه ظاهرا اشکال نداشته باشد.

5 _ عدم امکان تمدید قرار داد مرابحه

6 _ جواز تخفیف در صورت پرداخت زود تر از موعد.

7 _ عدم امکان تبدیل سند بدهی در مرابحه به اوراق بها دار  و معامله آن در بازار ؛ چون تبدیل پول به پول می باشد

اشتباهات رائج

ا _ بانک یا موسسه مالی مرابحه را یک روش تامین مالی در همه موارد بداند ( پرداخت حقوق و پول اب و برق و سائر هزینه ها )

2 _ مشتریان وام مرابحه را برای امور دیگر خود خرج  کنند

3 _ بانک قبل از دریافت کالا آن را به مشتریان می فروشد در حالی که در طول 5 مرحله انجام شود.

4 _ برخی معاملات صوری و بدون خرید واقعی انجام شود. که اثری ندارد

محمد عطایی

باز بینی 24/12/93

نتایج

الف ) در مرابحه بانک و یا موسسه اعتباری کالایی مورد نیاز مشتری از می خرد و با در صد سود معینی به مشتری می فروشد .