بررسی مسائل شرعی

بسم الله الرحمن الرحیم

مسلما بعد از خواندن حمد در نماز گفتن آمین موجب ابطال نماز است و ائمه از آن نهی کرده اند و فرموده اند گفتن الحمد لله مانعی ندارد ؛ بلکه مستحب است.

شهید اول : استحباب قول المأموم عند فراغ الامام من الحمد الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ، [1] وهمینطور محقق اردبیلی در مجمع الفائدة و البرهان في شرح إرشاد الأذهان، ج‌2، ص: 234 تصریح به این معنی دارند .

مرحوم سید دارند : بعد فراغ الإمام من الحمد إذا كان مأموماً «الحمد للّٰه ربّ العالمين» بل و كذا بعد فراغ نفسه إن كان منفرداً.[2]

در اسیت اسلام کویست از قول آقایان سیستانی ومکارم و خامنه ای نوشته اند تنها برای مامومنین مستحب است [3] در حالی که حاشیه بر این مساله عروه ندارند و ظاهرا برای منفرد هم مستحب می دانند و اما برای امام تصریح نکرده اند

 قدماء تنها به قول ماموم بعد از قرائت امام اشاره کرده اند  ولی مرحوم سید به دو حالت اشاره نموده است . اول بعد از تمام شدن حمد امام و بعد از تمام شدن حمد برای کسی که فرادی نماز می خواند.

و سوال از استحباب در حالت سوم است یعنی ایا خود امام هم مستحب است بعد  زا تمام شدن فاتحه الکتاب ،  الحمد لله بگوید یا برای امام وارد نشده است.

توضیح این نکته لازم است که گفتن الحمد لله رب العالمین  به عنوان ذکر مطلق در هر جایی از نماز جائز است و موجب بطلان نماز نیست . و بحث در اینجا گفتن  این آیه شریفه به قصد ورود در نماز و استحباب خاص است .

مستند قول اول:

 روایت اول : عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ جَمِيلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا كُنْتَ خَلْفَ إِمَامٍ فَقَرَأَ الْحَمْدَ وَ فَرَغَ مِنْ قِرَاءَتِهَا فَقُلْ أَنْتَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ  وَ لَا تَقُلْ آمِينَ. [4]

روایت را صحیحه دانسته اند [5] و برخی حسن دانسته اند [6] و از لحاظ دلالت در مورد مامومی است که در خلف امام است و طبعا صدای امام را می شنود و شامل افراد دیگر نمی شود انما یک قرینه که می توان از آن شمول را برای افراد دیگر نماز استفاده کرد قید لا تقل آمین است که  نشان می دهد گفتن الحمد لله رب العالمین به جای آمین است و در مواردی که آنها آمین می گویند گفته شود و اختصاص به ماموم ندارد .

روایت دوم : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ مَاجِيلَوَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ عَلَيْكَ بِالْإِقْبَالِ عَلَى صَلَاتِكَ فَإِنَّمَا يُحْسَبُ لَكَ مِنْهَا مَا أَقْبَلْتَ عَلَيْهِ مِنْهَا بِقَلْبِكَ وَ لَا تَعْبَثْ فِيهَا بِيَدِكَ وَ لَا بِرَأْسِكَ وَ لَا بِلِحْيَتِكَ وَ لَا تُحَدِّثْ نَفْسَكَ وَ لَا تَتَثَاءَبْ وَ لَا تَتَمَطَّ وَ لَا تُكَفِّرْ فَإِنَّمَا يَفْعَلُ ذَلِكَ الْمَجُوسُ وَ لَا تَقُولَنَّ إِذَا فَرَغْتَ مِنْ قِرَاءَتِكَ آمِينَ فَإِنْ شِئْتَ قُلْتَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ[7]

سند این روایت از لحاظ ماجیلویه و ابراهیم مشکل دارد و در ریاض و مستند و جواهر [8] آن را حسن دانسته اند.

اما از لحاظ دلالت مطلق است و در باب جماعت و یا فرادی نیست بلکه مطلقا در مورد کسی است که حمد را  می خواند  نباید آمین بگوبد و اگر بخواهد به جای آن جیزی بگوید الحمد لله رب الالمین بگوید . از این روایت فهمیده می شود که الحمد لله به جای آمین قرار گرفته است ودر هر مورد که آنها آمین می گویند گفتن الحمد لله رب العالمین مستحب است .

بنا بر این در نماز جماعت امام و ماموم می توانند و مستحب است بعد از حمد  الحمد لله رب العالمین گفته شود همانطور که برای فردی که نماز فرادی می خواند این ذکر مستحب است . و از همین تقارن فهمیده می شود در نمازهای اخفاتی چنین امری وارد نشده است . چون آنها در نمازهای اخفاتی آمین نمی گویند.

محمد عطایی 26/5/95

نتایج

گفتن الحمد لله رب العالمین بعد از حمد به جای آمین است و برای امام و ماموم و کسی که نماز فرادی میخواند مستحب است.